W centrum Wielunia stoi budynek, który łączy w sobie dwie epoki – średniowieczną XIV-wieczną bramę obronną i XIX-wieczny ratusz w stylu późnoklasycystycznym. Brama Krakowska, zwana też Bramą Rudzką, to jedyna zachowana brama miejska w mieście, która przetrwała dzięki pomysłowemu rozwiązaniu z 1842 roku. Zamiast rozebrać zrujnowaną fortyfikację, dobudowano do niej nowy ratusz według projektu Henryka Marconiego i Piotra Wetzlicha, wykorzystując średniowieczną wieżę jako dominantę całego kompleksu.

Dziś ten architektoniczny duet stanowi symbol Wielunia i prawdopodobnie to właśnie Brama Krakowska widnieje w herbie miasta.

Historia bramy obronnej i jej przemiany

Brama powstała w XIV wieku u wylotu traktu prowadzącego na wschód – w stronę Krakowa i pobliskiej wsi Ruda. Stąd jej dwie nazwy, które funkcjonują równolegle. Wzniesiono ją na planie kwadratu z lokalnego kamienia wapiennego, a następnie nadbudowano dwoma ośmiobocznymi kondygnacjami z cegły. To solidna konstrukcja, która miała chronić miasto przed najazdami.

W 1587 roku, podczas modernizacji fortyfikacji miejskich, bramę wyremontowano. Cztery lata później przeszła kolejną przebudowę. Nie uchroniło to jej jednak przed zniszczeniami podczas potopu szwedzkiego i wojny północnej. Po tych wydarzeniach zaczęła popadać w ruinę, podobnie jak inne fortyfikacje Wielunia.

Mogłaby podzielić los pozostałych bram i zostać rozebrana. Na szczęście na początku XIX wieku, gdy planowano budowę nowego ratusza po rozbiórce starego gotyckiego gmachu, ktoś wpadł na sprytny pomysł. Zamiast wznosić całkowicie nowy budynek z wieżą, postanowiono wykorzystać istniejącą bramę. W 1842 roku dobudowano do niej późnoklasycystyczny ratusz, a Bramę Krakowską przekształcono w wieżę ratuszową. Zamknięto wówczas przejazd przez bramę – to właśnie ta decyzja ocaliła ją przed zniszczeniem.

Do wybuchu I wojny światowej w części pomieszczeń ratusza mieściło się więzienie miejskie. W okresie międzywojennym z wieży trębacze grali hejnał wieluński.

Burzliwe losy w XX wieku

W 1940 roku na wieży pojawił się zegar – nietypowy, bo pochodzący z wieży kościoła farnego zburzonego przez okupanta niemieckiego. Ten element dodał budowli dodatkowego charakteru i funkcjonalności.

Po wojnie ratusz stał się siedzibą Miejskiej Rady Narodowej. W latach 1956-62 powrócono do tradycji odgrywania z wieży Roty, a od 1975 roku codziennie można usłyszeć nowy hejnał wieluński oparty na motywach melodii ludowej z ziemi wieluńskiej.

Lata 60. przyniosły plany konserwatorskie dla wieluńskich zabytków, w tym ratusza z wieżą. Niestety, w nocy z 18 na 19 marca 1965 roku podczas prac konserwatorskich runęła górna część wieży. To był cios dla mieszkańców miasta. Odbudowa trwała od 1969 do 1975 roku – wieżę zrekonstruowano od podstaw, częściowo z kamienia wapiennego, częściowo z cegły. Przy okazji odsłonięto i zrekonstruowano gotycki ostrołukowy portal nad wjazdem, który był ukryty przez lata.

Co zobaczyć – architektura dwóch epok

Dolna część wieży wraz z samą bramą i szkarpami wykonana jest z kamienia na planie czworoboku. To najstarsza część konstrukcji, pamiętająca średniowiecze. Dwie górne kondygnacje są ośmioboczne, ceglane, ozdobione gzymsami i rzędem blend arkadowych oraz rozglifionymi oknami. Na ostatniej kondygnacji znajduje się wspomniany zegar z kościoła farnego.

Harmonijne połączenie XIV-wiecznego obiektu z późnoklasycystycznym budynkiem tworzy unikatowy w skali kraju kompleks architektoniczny. Nie każdy wie, że to jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie średniowieczna brama obronna pełni funkcję wieży ratuszowej.

Ratusz przy Bramie Krakowskiej to efektowny budynek, który przyciąga wzrok z daleka. Jego klasycystyczna fasada kontrastuje z surowością kamiennej bramy, tworząc ciekawy dialog między epokami.

Wieluń – miasto gdzie zaczęła się II wojna światowa

Wieluń to niewielkie, ale klimatyczne miasteczko w województwie łódzkim, które przeszło do historii jako miejsce pierwszego bombardowania w II wojnie światowej. 1 września 1939 roku o godzinie 4:40 niemieckie samoloty zrzuciły bomby na śpiące miasto. Brama Krakowska i ratusz przetrwały ten atak, choć wiele innych budynków zostało zniszczonych.

Spacerując po centrum Wielunia, warto zwrócić uwagę na inne zabytki – między innymi na kościół pw. św. Józefa Oblubieńca NMP, który znajduje się w pobliżu ratusza.

Dla kogo to miejsce

Brama Krakowska z Ratuszem to pozycja obowiązkowa dla miłośników historii i architektury. Połączenie średniowiecznej fortyfikacji z XIX-wiecznym gmachem to rzadkość, którą docenią zwłaszcza osoby interesujące się rozwojem miast i przemianami urbanistycznymi.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – opowieść o bramie, która miała zostać zburzona, ale przetrwała dzięki sprytowi architektów, pobudza wyobraźnię. Można pokazać dzieciom, jak wyglądały dawne fortyfikacje miejskie i jak zmieniała się ich funkcja na przestrzeni wieków.

Fotografowie docenią ten budynek w każdej porze dnia. Wieża z zegarem i klasycystyczna fasada ratusza tworzą fotogeniczną kompozycję, szczególnie podczas złotej godziny.

Praktyczne informacje dla zwiedzających

Ratusz znajduje się przy placu Kazimierza Wielkiego w centrum Wielunia, na Krakowskim Przedmieściu. Do dziś pełni swoją funkcję jako siedziba magistratu, więc można go podziwiać z zewnątrz w każdej chwili. Budynek jest regularnie poddawany pracom konserwatorskim, aby utrzymać go w dobrym stanie.

Zwiedzanie kompleksu od zewnątrz jest bezpłatne i dostępne przez całą dobę. Warto przeznaczyć na spacer wokół ratusza około 15-20 minut, żeby obejść go z różnych stron i docenić detale architektoniczne. Najlepiej przyjechać w godzinach, gdy słychać hejnał wieluński z wieży – to dodatkowa atrakcja, która podkreśla historyczny charakter miejsca.

Do Wielunia można dojechać samochodem z Łodzi (około 100 km), Częstochowy (około 60 km) czy Kalisza (około 80 km). Miasto leży przy drodze krajowej nr 43. Parking w centrum miasta zazwyczaj nie stanowi problemu.

Punkt Informacji Turystycznej przy Powiatowej Bibliotece Publicznej mieści się przy ul. Śląskiej 23a. Tam można uzyskać więcej informacji o atrakcjach Wielunia i okolicy, a także nabyć pamiątki. Wieluński Dom Kultury oferuje drewniane znaczki turystyczne za 8 zł (płatność tylko gotówką), które są popularną pamiątką wśród kolekcjonerów.

Brama Krakowska prawdopodobnie widnieje w herbie Wielunia, stanowiąc symbol miasta i jego burzliwej historii.

Wizytę w Wieluniu można połączyć ze zwiedzaniem innych zabytków miasta, w tym pozostałości murów obronnych i kościołów. Warto też zajrzeć do muzeum, które opowiada o historii bombardowania miasta we wrześniu 1939 roku. Całe centrum Wielunia można spokojnie zwiedzić w ciągu 2-3 godzin.